EN SIK RASTLANAN İŞÇİLİK ALACAKLARI UYUŞMAZLIKLARI - ZAMANAŞIMI
İş Hukuku ve işçilik alacakları ilk bakışta basit gibi görünen ancak irdelendiğinde son derece ayrıntılanan ve uzmanlaşma gerektiren bir konudur.
İşçi ve işveren arasındaki iş sözleşmesinin sona erme biçimine göre işçinin talep edebileceği ücret ve tazminatlar;
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı
- Kötü niyet tazminatı
- İş kazası / Meslek hastalığı sebebiyle alınacak tazminat
- Sendikal tazminat
- Eşit davranmama tazminatı
- Fazla mesai ücreti
- Hafta tatili ücreti
- Ulusal bayram ve genel tatil ücreti
- Yıllık izin ücreti
- Asgari Geçim İndirimi
- Diğer ücretler (prim, ikramiye, çocuk yardımı, işyeri uygulaması haline gelen yardımlar vb.)
Büromuza yapılan dava ve arabuluculuk başvurularından çıkarttığımız sonuç ise uygulamada en sık rastlanan ve en sık dava konusu olan işçilik alacaklarının Kıdem Tazminatı, İhbar Tazminatı, Fazla Mesai Ücret Alacağı, Yıllık Ücretli İzin Alacağı ve Ulusal Bayram Genel Tatil Ücret Alacağı olduğu yönündedir.
KIDEM TAZMİNATI:
1475 sayılı iş kanunu m. 14 gereğince bu tazminatın hesaplanması için öncelikle işçinin bir günlük ücreti belirlenecek, bu ücret önce otuz ile daha sonra işçinin kıdem yılı ile çarpılacak ve bir yıldan artan süreler için de orantılı olarak ödeme yapılacaktır.
Kıdem tazminatının hesabında esas alınacak ücret işçinin giydirilmiş brüt ücretidir. Ayrıca kıdem tazminatının Gelir Vergisi Kanunu gereğince gelir vergisinden muaf tutulduğunu hatırlamak önemlidir.
25 Ekim 2017 tarihinden önce sona ermiş olan iş sözleşmelerine bağlı olarak talep edilecek kıdem tazminatlarında zamanaşımı akdin feshi tarihinden itibaren 10 yıl iken 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona ermiş iş sözleşmelerine bağlı olarak talep edilecek kıdem tazminatlarında zamanaşımı akdin feshi tarihinden itibaren 5 yıldır.
İHBAR TAZMİNATI:
4857 sayılı İş Kanunu md. 17 gereğince, bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. Bu süreler;
- İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, iki hafta,
- İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, dört hafta,
- İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, altı hafta,
- İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, sekiz haftadır.
İhbar Tazminatında da hesaplamaya esas alınacak işçi ücreti giydirilmiş brüt ücrettir. Ayrıca İhbar Tazminatından sadece gelir vergisi ve damga vergisi düşülerek ödeme yapılması gerekmektedir.
25 Ekim 2017 tarihinden önce sona ermiş olan iş sözleşmelerine bağlı olarak talep edilecek ihbar tazminatlarında zamanaşımı akdin feshi tarihinden itibaren 10 yıl iken 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona ermiş iş sözleşmelerine bağlı olarak talep edilecek ihbar tazminatlarında zamanaşımı akdin feshi tarihinden itibaren 5 yıldır.
FAZLA MESAİ ÜCRET ALACAĞI:
4857 sayılı İş Kanunu 41. Maddesi gereğince her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Fazla çalışma ücreti hesaplanırken esas alınacak ücret ise giydirilmiş değil çıplak brüt ücrettir.
Fazla çalışma ücret alacağında zamanaşımı akdin feshinden itibaren değil, ücretin muaccel olduğu aydan itibaren işler ve 5 yıldır.
YILLIK ÜCRETLİ İZİN ALACAĞI:
4857 sayılı İş Kanunu 53. Maddesi gereğince işçinin yıllık izne hak kazanabilmesi için işyerinde fiilen işe başladığı günden itibaren en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Bahsi geçen bir yılın hesabında eğer deneme süresi öngörülmüşse bu süre de göz önünde bulundurulur.
İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;
- Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört günden,
- Beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden,
- On beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden az olamaz.
Yıllık Ücretli İzin alacağı hesaplanırken esas alınacak ücret ise giydirilmiş değil çıplak brüt ücrettir. Yıllık Ücretli İzin alacağında zamanaşımı akdin feshinden itibaren 5 yıldır.
ULUSAL BAYRAM GENEL TATİL ÜCRET ALACAĞI:
2429 sayılı kanun ile Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri belirlenmiştir. İş Kanunu md. 47 hükmüne göre bu günlerde işçinin tatil yapmayarak çalışması halinde çalışılan her gün için bir günlük ücreti kendisine ödenmelidir.
2429 sayılı kanuna göre:
- 1 Ocak - 1 gün
- 23 Nisan - 1 gün
- 1 Mayıs - 1 gün (2009’dan itibaren)
- 19 Mayıs - 1 gün
- 30 Ağustos - 1 gün
- 29 Ekim - 1,5 gün
- Ramazan B. - 3,5 gün
- Kurban B. - 4,5 gün
Bir günlük ücret, gerçekleştiği gündeki çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır. Ulusal Bayram Genel Tatil Ücret alacağında da zamanaşımı fazla mesai alacağındaki zamanaşımı gibi akdin feshinden itibaren değil, ücretin muaccel olduğu andan itibaren işler ve 5 yıldır.
